Jamovi Manual
คู่มือใช้งานโปรแกรม Jamovi
บทนำ
โปรแกรม jamovi เป็นโปรแกรมวิเคราะห์ทางสถิติที่ใช้งานง่าย ไม่เสียค่าใช้จ่าย และเหมาะสำหรับการวิเคราะห์ข้อมูลทั่วไปที่ไม่ใช่อนุกรมเวลา โดยเฉพาะอย่างยิ่งในการเรียนการสอนสถิติ ตั้งแต่ระดับมัธยมศึกษา ระดับปริญญาตรี ตลอดจนการวิจัยในระดับบัณฑิตศึกษา
ด้วยรูปแบบการใช้งานที่เป็นมิตรต่อผู้ใช้ มีเมนูที่เข้าใจง่าย และสามารถแสดงผลการวิเคราะห์ได้อย่างเป็นระบบ jamovi จึงเป็นทางเลือกที่เหมาะสมสำหรับผู้เรียน ผู้สอน และนักวิจัยที่ต้องการใช้โปรแกรมสถิติโดยไม่จำเป็นต้องลงทุนกับซอฟต์แวร์เชิงพาณิชย์ที่มีราคาสูงหรือมีความสามารถเกินความจำเป็นต่อการใช้งานพื้นฐาน
ในทัศนะของผู้เขียน jamovi เป็นหนึ่งในโปรแกรมสถิติแบบไม่เสียค่าใช้จ่ายที่ใช้งานได้ง่ายมากที่สุด และมีศักยภาพเพียงพอสำหรับทั้งการเรียนรู้แนวคิดทางสถิติ การวิเคราะห์ข้อมูล และการนำผลลัพธ์ไปใช้ประกอบการวิจัย
หนังสือเล่มนี้ได้รับการปรับปรุงจากฉบับเดิมให้สอดคล้องกับการใช้งาน jamovi รุ่นปัจจุบัน (28.7) มากยิ่งขึ้น โดยมีการปรับปรุงทั้งโครงสร้าง เนื้อหา ตัวอย่าง และคำอธิบายการใช้งานในหลายส่วน เช่น
- ปรับปรุงคำอธิบายเกี่ยวกับ Data Type และ Measure Type ให้ชัดเจนมากขึ้น
- ปรับปรุงเนื้อหาในส่วน Exploration ให้ครอบคลุมการอ่านและตีความค่าสถิติเชิงพรรณนา การแจกแจงข้อมูล และกราฟประกอบ
- ปรับปรุงเนื้อหาเกี่ยวกับ t-test, ANOVA, Correlation, Regression, Frequencies และ Reliability Analysis ให้เน้นทั้งขั้นตอนการใช้งานและหลักการตีความผล
- เพิ่มคำอธิบายเกี่ยวกับการเลือกใช้วิธีวิเคราะห์ให้เหมาะสมกับชนิดของตัวแปรและลักษณะของข้อมูล
- ปรับปรุงตัวอย่างการรายงานผลให้มีความสอดคล้องกับแนวปฏิบัติทางสถิติมากขึ้น
- เพิ่มเนื้อหาเกี่ยวกับ Plots ซึ่งเป็นความสามารถที่เพิ่มขึ้นใน jamovi รุ่นใหม่ เช่น Bar Plot, Box Plot, Histogram, Scatter Plot และ Line Plot พร้อมคำอธิบายการตั้งค่าแกน ชื่อกราฟ Legend และองค์ประกอบของกราฟ
- เพิ่มตัวอย่างการใช้ Grouping Variable, Aggregated Data, Error Bars, Regression Line และ Density Curve เพื่อให้ผู้อ่านสามารถสร้างกราฟที่เหมาะสมกับการนำเสนอผลทางสถิติ
- ปรับปรุงตัวอย่างข้อมูลและภาพประกอบให้สอดคล้องกับหน้าตาและเมนูของโปรแกรมในรุ่นปัจจุบัน
- เพิ่มคำอธิบายที่เน้นการ ตีความผลลัพธ์ทางสถิติ มากกว่าการแสดงขั้นตอนการกดเมนูเพียงอย่างเดียว
แนวทางของหนังสือเล่มนี้จึงไม่ได้มุ่งเน้นเพียงว่า “ต้องกดเมนูใด” แต่พยายามเชื่อมโยงตั้งแต่การเลือกวิธีวิเคราะห์ การกำหนดตัวแปร การอ่านผลลัพธ์ การตรวจสอบข้อสมมติ ตลอดจนการตีความและนำเสนอผลอย่างเหมาะสม
หนังสือเล่มนี้จัดทำขึ้นเป็นส่วนหนึ่งของเอกสารประกอบการอบรมเกี่ยวกับ โปรแกรมเสรีและโอเพนซอร์สสำหรับการวิจัย (Open Source Software for Research) ซึ่งในอนาคตมีแผนครอบคลุมโปรแกรมและเครื่องมืออื่น ๆ เช่น jamovi, Gretl, Orange Data Mining และภาษา R ระดับกลางและระดับสูง โดยศูนย์ความเป็นเลิศทางเศรษฐมิติ (Center of Excellence in Econometrics: CEE) คณะเศรษฐศาสตร์ และวิทยาลัยนานาชาตินวัตกรรมดิจิทัล มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
เนื่องจากหนังสือเล่มนี้จัดทำในรูปแบบ HTML Book ผู้เขียนสามารถปรับปรุงและเพิ่มเติมเนื้อหาให้สอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลงของโปรแกรม jamovi ได้อย่างต่อเนื่อง หากผู้อ่านหรือผู้เข้ารับการอบรมมีข้อเสนอแนะ คำแนะนำ หรือคำติชมที่เป็นประโยชน์ต่อการปรับปรุงหนังสือ ผู้เขียนจะขอบพระคุณเป็นอย่างยิ่ง
ผู้เขียนขอฝากผลงานอีกหนึ่งเล่มสำหรับผู้สนใจการเขียนโปรแกรมภาษา R ซึ่งสามารถอ่านได้โดยไม่มีค่าใช้จ่าย คือ
Data Visualization with R Programming (การสร้างภาพนิทัศน์ด้วยภาษาอาร์)
ผศ. ดร.สมศักดิ์ จันทร์เอม
วิทยาลัยนานาชาตินวัตกรรมดิจิทัล มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
อีเมล: somsak.chanaim@cmu.ac.th